محسن ناجي نصرآبادى

24

كتابشناسى فيض كاشانى ( فارسى )

فهرست و سياههء آثار جلال‌الدّين عبدالرحمان سيوطى ( 911 - 849 ق ) به وسيلهء شخصى گمنام جمع‌آورى مىشود . وى پانصد و چهار عنوان از كتابها و رساله‌هاى سيوطى را بيان مىكند . اين فهرست به كوشش فلوگل در پايان كشف‌الظنون حاجى خليفه در جلد ششم ، صص 667 - 665 آمده است . براى آثار علّامه ملّا محمّد باقر مجلسى ( 1110 - 1037 ق ) دو فهرستِ ديگر نوشت فراهم آمده است . نخست : توسط محمّد نصير بن عبداللَّه مجلسى - برادرزادهء وى - اين فهرست در دو بخش است . الف ) كتابهاى عربى مجلسى ب ) كتابهاى فارسى وى . صاحب الذريعه منقولاتى از اين فهرست را در نگارشهاى ديگران رؤيت كرده است . « 1 » دو ديگر ، فهرستى كه به اهتمام محمّد حسين بن محمّد صالح از نوادگان مجلسى در دو فصل و يك خاتمه تدوين شده است . فصل اول : كتابهاى عربى شامل ده كتاب . فصل دوم كتابهاى فارسى ، در بردارنده چهل و نه كتاب . خاتمه : در شماره ابيات تأليفات و آثار مجلسى در فارسى و عربى . اين فهرست يك بار در مجلهء دانشكده ادبيات تهران سال دهم ، شماره دوم ، صص 210 - 203 چاپ شده و بار ديگر در كتابشناسى مجلسى به كوشش حسين درگاهى و علىاكبر تلافى داريانى . ج ) فهرست خود نوشت فهرست خود نوشت به فهرستى گفته مىشود كه به وسيله خود صاحب اثر فراهم آيد و در آن به اجمال يا تفصيل به مشخصات كتاب‌شناسى آثار اشارت شود . به صراحت مىتوان گفت كه ساخت چنين فهرستهايى در تمدّن كهن و درخشان يونان سابقه داشته است . جالينوس طبيب ( 210 - 131 م ) مجموعه آثار خودش را در ضمن كتابى به نام فينكس فراهم آورده . اين كتاب شامل دو مقاله است كه در مقالهء اول ، كتابهاى طبى و در مقالهء دوم كتابهاى منطقى ، فلسفى ، بلاغى و نحوى خود را ياد مىكند . وى آنگاه به توصيف كتابهايش مىپردازد و مقصود و داعى خويش از تأليف آثارش را بيان مىكند . همچنين افزون بر اين به دو مطلب ديگر نيز اشاره مىكند : الف ) سن و سال خود در زمان

--> ( 1 ) . آقابزرگ تهرانى ، الذريعه ، 380 / 16 .